Các ký hiệu 7A, 5A, 5B, 2B trên dùi trống là quy ước về độ dày và độ nặng: số càng nhỏ dùi càng to, chữ A thường chỉ dùi nhẹ hơn, chữ B chỉ dùi nặng hơn; 7A mảnh, nhẹ, hợp jazz và trẻ em; 5A là cỡ phổ thông nhất; 5B dày hơn cho rock; 2B rất dày cho người đánh mạnh hoặc tập luyện sức tay. Tuy vậy đây chỉ là quy ước tương đối, mỗi hãng làm dùi có kích thước hơi khác nhau. Ngoài dùi gỗ, tay trống còn dùng chổi, dùi bó que và dùi đầu bông cho những tiếng khác hẳn.
Giải mã ký hiệu
| Ký hiệu | Độ dày, độ nặng | Hợp với |
|---|---|---|
| 7A | Mảnh, nhẹ | Jazz, nhạc nhẹ, tay nhỏ, trẻ em |
| 5A | Vừa — cỡ phổ thông nhất | Pop, rock nhẹ, người mới học |
| 5B | Dày, nặng hơn 5A | Rock, tập sức tay, âm lượng lớn |
| 2B | Rất dày, nặng | Đánh rất mạnh, tập sức bền, một số kiểu rock nặng |
Về nguồn gốc chữ cái, cách giải thích phổ biến là: "A" từng dùng cho dùi chơi trong dàn nhạc (orchestra), "B" cho ban nhạc (band) cần âm lượng lớn hơn, "S" cho trống diễu hành (street). Ngày nay ý nghĩa ban đầu ít còn quan trọng; người chơi chỉ cần nhớ A nhẹ hơn B. Các con số không theo đơn vị đo nào cả — chỉ là quy ước so sánh.
Gỗ làm dùi
- Gỗ hickory: phổ biến nhất, dai, hút rung tốt, bền.
- Gỗ maple (phong): nhẹ hơn, tiếng nhẹ hơn trên cymbal, hợp jazz.
- Gỗ oak (sồi): nặng, cứng, bền.
- Dùi tổng hợp: sợi carbon, nhôm, nhựa — bền, đều nhau, cảm giác khác gỗ.
Đầu dùi: gỗ hay nylon
Đầu dùi (tip) là phần chạm vào cymbal, ảnh hưởng nhiều tới tiếng:
- Đầu gỗ: tiếng ấm, tự nhiên trên cymbal; dễ mòn, sứt sau thời gian dài.
- Đầu nylon: tiếng sáng, rõ hơn trên cymbal ride; bền nhưng có thể bung nếu dùi kém.
Hình dáng đầu (tròn, hình giọt nước, hình thùng, hình mũi tên) cũng thay đổi tiếng: đầu nhỏ cho tiếng gọn, đầu lớn cho tiếng đầy.
Không chỉ có dùi
| Dụng cụ | Cấu tạo | Tiếng | Dùng cho |
|---|---|---|---|
| Chổi (brushes) | Bó sợi kim loại hoặc nhựa rút được vào cán | Tiếng "xoẹt" mềm, có thể quét liên tục trên snare | Jazz ballad, nhạc nhẹ |
| Dùi bó que (rods) | Nhiều que gỗ nhỏ bó lại | Nhỏ hơn dùi, to hơn chổi | Acoustic, quán, phòng nhỏ |
| Dùi đầu bông (mallets) | Đầu bọc nỉ, bông | Tiếng tròn, mềm, cymbal "ngân" như sóng | Hiệu ứng, ballad, nhạc phim |
Chọn dùi cho người mới
- Bắt đầu với 5A gỗ hickory: cỡ trung bình, phù hợp với đa số.
- Tay nhỏ, trẻ em: thử 7A hoặc dùi chuyên cho trẻ em ngắn hơn.
- Thử cầm: dùi phải cân, cầm thoải mái; lăn dùi trên mặt bàn phẳng để xem có cong không.
- Mua theo đôi đã ghép: hai chiếc cùng trọng lượng, cùng tiếng.
- Có sẵn dùi dự phòng: dùi gãy giữa buổi tập, buổi diễn là chuyện thường.
Dùi trống Việt và dùi trống jazz
Dùi trống cái đình to và nặng hơn rất nhiều so với dùi 2B — vì phải làm rung tấm da trâu dày. Dùi trống lân dài, đầu tròn. Dùi trống chầu, trống chèo mảnh, cứng. Mỗi truyền thống chọn dùi theo trống của mình, giống như tay trống jazz chọn 7A hay 5B theo nhạc mình chơi.
Khi nào thay dùi
- Dùi nứt, sứt, đầu bị mòn méo.
- Dùi cong.
- Đầu nylon lỏng, có nguy cơ bung ra khi đánh.
- Dùi mòn khuyết ở phần thân chạm vành snare (do đánh rimshot nhiều) — dễ gãy.
Dùi gãy có thể bắn mảnh; nên kiểm tra dùi trước mỗi buổi tập.
Góc nhìn hôm nay
Chọn dùi là việc nhỏ nhưng ảnh hưởng tới cả cảm giác tay lẫn tiếng của bộ trống. Nhiều tay trống lâu năm vẫn thích thử dùi mới như người viết thử bút. Nếu bạn mới học, hãy giữ một đôi 5A, tập đều, rồi sau vài tháng thử thêm 7A và 5B để tự cảm nhận khác biệt.
Cách cầm dùi: matched grip và traditional grip
Có hai cách cầm dùi chính. Matched grip: hai tay cầm giống nhau, lòng bàn tay úp xuống — phổ biến nhất hiện nay. Traditional grip: tay trái cầm dùi kẹp giữa ngón cái và ngón trỏ, lòng bàn tay ngửa lên, xuất phát từ trống diễu hành đeo nghiêng bên hông, nay vẫn được nhiều tay trống jazz dùng. Dù cầm kiểu nào, nguyên tắc chung là điểm tựa (thường ở khoảng một phần ba từ đuôi dùi) giữ lỏng vừa đủ để dùi tự nảy, các ngón còn lại chỉ "dẫn" dùi chứ không bóp chặt.
Câu hỏi thường gặp
Dùi trống 7A và 5A khác nhau thế nào?
Dùi 7A mảnh và nhẹ hơn, hợp jazz, nhạc nhẹ, tay nhỏ. Dùi 5A dày hơn một chút, là cỡ phổ thông nhất cho pop, rock và người mới học.
Chữ A và B trên dùi trống nghĩa là gì?
Theo cách giải thích phổ biến, A từng dùng cho dùi chơi trong dàn nhạc, B cho ban nhạc cần âm lượng lớn. Ngày nay chỉ cần nhớ A nhẹ hơn B; con số càng nhỏ dùi càng dày.
Người mới học nên dùng dùi gì?
Người mới thường bắt đầu với dùi 5A gỗ hickory. Trẻ em hoặc người tay nhỏ có thể dùng 7A hoặc dùi chuyên cho trẻ em.
Chổi trống dùng để làm gì?
Chổi trống là bó sợi kim loại hoặc nhựa, cho tiếng xoẹt mềm khi quét trên snare, dùng nhiều trong jazz ballad và nhạc nhẹ.
Đầu dùi nylon và đầu gỗ khác nhau thế nào?
Đầu gỗ cho tiếng ấm, tự nhiên trên cymbal nhưng dễ mòn. Đầu nylon cho tiếng sáng, rõ hơn và bền hơn.