Trống đồng Cổ Loa được phát hiện năm 1982 tại khu Mả Tre, gần Cầu Vực trong khu di tích thành Cổ Loa (Đông Anh cũ, Hà Nội), bên trong chứa khoảng hai trăm hiện vật đồng như lưỡi cày, rìu, giáo, mũi tên cùng nhiều mảnh đồng vụn. Đây là một trống Đông Sơn đẹp, và quan trọng hơn, nó được tìm thấy trong bối cảnh khảo cổ rõ ràng, ngay tại kinh đô gắn với An Dương Vương. Trống được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Cổ Loa: bối cảnh của phát hiện
Thành Cổ Loa nằm ở phía bắc sông Hồng, cách trung tâm Hà Nội khoảng hơn 15 km. Thư tịch cổ và truyền thuyết gắn thành với An Dương Vương (Thục Phán) — người lập nước Âu Lạc vào khoảng thế kỷ 3 TCN. Thành có ba vòng luỹ đất hình xoáy trôn ốc, là một trong những công trình phòng thủ cổ lớn nhất Đông Nam Á.
Truyện nỏ thần, Mỵ Châu – Trọng Thuỷ, Rùa Vàng đều gắn với Cổ Loa. Đó là truyền thuyết. Còn khảo cổ thì cho thấy những thứ cụ thể: luỹ đất đắp nhiều giai đoạn, kho mũi tên đồng (phát hiện năm 1959 ở Cầu Vực với hàng nghìn mũi tên), khuôn đúc mũi tên, và chiếc trống đồng năm 1982.
Phát hiện năm 1982
Năm 1982, trong lúc làm đất ở khu Mả Tre, người dân phát hiện một chiếc trống đồng úp sấp dưới lòng đất. Các nhà khảo cổ đến khai quật và thấy bên trong trống chứa đầy hiện vật đồng:
| Nhóm hiện vật | Ý nghĩa |
|---|---|
| Lưỡi cày, lưỡi cuốc đồng | Công cụ nông nghiệp — cho thấy nền canh tác lúa nước |
| Rìu, giáo, mũi tên đồng | Vũ khí, công cụ — gắn với một trung tâm quyền lực |
| Mảnh đồng vụn | Có thể là nguyên liệu để nấu đúc lại |
Tổng số hiện vật khoảng hai trăm chiếc, cộng thêm nhiều ki-lô-gam đồng vụn. Việc trống được dùng như một chiếc "hòm" đựng đồ đồng là chi tiết hiếm, khiến các nhà nghiên cứu đặt câu hỏi: đây là kho cất giữ của cải, kho nguyên liệu của xưởng đúc, hay một hình thức chôn giấu khi có biến động?
Chiếc trống trông thế nào
Trống Cổ Loa thuộc loại Heger I (trống Đông Sơn). Mặt trống có ngôi sao giữa, các vành hoa văn hình học và vành hình tượng: người hoá trang lông chim, chim bay, hươu. Thân trống có hình thuyền và hình người. Trống còn khá nguyên vẹn, hoa văn đọc được rõ.
Dòng chữ Hán trên trống
Điều khiến trống Cổ Loa đặc biệt là trên trống có khắc một dòng chữ Hán ngắn. Nhiều nhà nghiên cứu đọc dòng chữ này có nhắc tới "Tây Vu" — tên một huyện thời thuộc Hán ở vùng Giao Chỉ, bao trùm khu vực Cổ Loa — và ghi trọng lượng. Nếu cách đọc đúng, dòng chữ là dấu vết của thời kỳ sau khi nhà Hán đặt quyền cai trị: trống Đông Sơn vẫn còn được dùng, được đánh dấu, thậm chí được kiểm kê. Ý nghĩa cụ thể của minh văn vẫn còn được bàn luận.
Vì sao phát hiện này quan trọng
- Bối cảnh rõ ràng: nhiều trống nổi tiếng được tìm thấy tình cờ, không ghi lại vị trí, tầng đất. Trống Cổ Loa được các nhà khảo cổ khai quật nên có dữ liệu địa tầng.
- Gắn với kinh đô: trống nằm ngay trong khu thành Cổ Loa, củng cố bằng chứng về một trung tâm quyền lực có kỹ thuật luyện kim cao.
- Cùng hiện vật nông nghiệp: lưỡi cày đồng đi cùng vũ khí cho thấy sức mạnh của một xã hội dựa trên lúa nước.
- Có minh văn: hiếm có trống Đông Sơn mang chữ viết; dòng chữ cung cấp manh mối về giai đoạn chuyển tiếp sang thời Bắc thuộc.
Cổ Loa: đọc truyền thuyết và khảo cổ cạnh nhau
Người đến Cổ Loa thường nghe chuyện nỏ thần bắn một phát chết hàng trăm quân giặc. Kho mũi tên đồng hàng nghìn chiếc là sự thật khảo cổ, còn "nỏ thần" là truyền thuyết. Có thể hiểu rằng một đội quân có kho mũi tên lớn, kỹ thuật làm nỏ tốt đã để lại ký ức dân gian về một vũ khí thần kỳ. Tương tự, trống đồng Cổ Loa không chứng minh truyền thuyết nào cụ thể, nhưng cho thấy nơi đây từng là trung tâm giàu có, quyền lực.
Góc nhìn hôm nay
- Khu di tích Cổ Loa: còn luỹ đất, đền thờ An Dương Vương, am Mỵ Châu, giếng Ngọc. Lễ hội Cổ Loa diễn ra đầu xuân (khoảng mùng 6 tháng Giêng âm lịch).
- Nhà trưng bày Cổ Loa và Bảo tàng Lịch sử Quốc gia: có hiện vật đồng từ Cổ Loa; nên kiểm tra trước nơi đang trưng bày trống Cổ Loa vì hiện vật có thể luân chuyển.
- Đọc các báo cáo khai quật Cổ Loa trên tạp chí Khảo cổ học để thấy toàn cảnh các đợt khai quật từ năm 1959 tới nay.
Câu hỏi thường gặp
Trống đồng Cổ Loa được phát hiện năm nào?
Trống đồng Cổ Loa được phát hiện năm 1982 tại khu Mả Tre, gần Cầu Vực, trong khu di tích thành Cổ Loa, Hà Nội.
Trong trống đồng Cổ Loa có gì?
Bên trong trống chứa khoảng hai trăm hiện vật đồng như lưỡi cày, rìu, giáo, mũi tên cùng nhiều mảnh đồng vụn. Đây là chi tiết rất hiếm trong các phát hiện trống đồng.
Trống đồng Cổ Loa có chữ gì?
Trên trống có một dòng chữ Hán ngắn, nhiều nhà nghiên cứu đọc có nhắc tới địa danh Tây Vu thời thuộc Hán và ghi trọng lượng. Ý nghĩa chính xác vẫn còn được bàn luận.
Kho mũi tên đồng Cổ Loa phát hiện khi nào?
Kho mũi tên đồng với hàng nghìn mũi tên được phát hiện năm 1959 ở khu vực Cầu Vực, Cổ Loa. Phát hiện này thường được nhắc cùng truyền thuyết nỏ thần của An Dương Vương.
Trống đồng Cổ Loa có phải bảo vật quốc gia không?
Có. Trống đồng Cổ Loa nằm trong danh sách Bảo vật quốc gia, cùng với các trống nổi tiếng khác như Ngọc Lũ và Hoàng Hạ.