Mai hoa thung (cọc hoa mai) là lối múa sư trên một dãy cọc cao thấp khác nhau, người múa đầu và đuôi sư phải nhảy từ cọc này sang cọc khác, đứng chồng lên nhau, xoay, vồ, ngủ trên đỉnh cọc — tất cả theo tiếng trống. Đây là hình thức khó và nguy hiểm nhất của múa sư phương Nam, phát triển mạnh từ cuối thế kỷ 20 và trở thành nội dung chính của các giải thi đấu quốc tế. Đoàn lân sư Việt Nam đã nhiều lần đạt thứ hạng cao ở các giải này.
Cọc mai hoa trông như thế nào
Một sân cọc thi đấu gồm nhiều cột kim loại cắm trên khung đế chắc chắn, đỉnh mỗi cột là một mặt tròn nhỏ (đường kính chỉ lớn hơn bàn chân một chút) có lớp chống trơn. Cọc cao thấp khác nhau, xếp theo những hàng, có khoảng cách xa gần khác nhau để tạo các "chặng" khó dần.
- Cọc thấp: ở hai đầu, để lân bắt đầu và kết thúc.
- Cọc cao: ở giữa, có thể cao hơn hai mét; ngã từ độ cao này có thể gây chấn thương nặng.
- Khoảng cách: có chỗ cọc sát nhau để bước, có chỗ xa nhau đòi hỏi bật nhảy.
Thông số cụ thể (số cọc, độ cao tối đa) do ban tổ chức từng giải quy định.
Tên gọi "hoa mai"
Tên gọi được giải thích phổ biến là vì cách bố trí cọc ban đầu giống hình bông hoa mai năm cánh. Lối luyện tấn trên cọc gỗ cắm đất vốn có trong một số môn võ phương Nam, nơi người tập đứng tấn, di chuyển trên cọc để rèn thăng bằng. Múa sư trên cọc kế thừa ý tưởng ấy nhưng đã thành một bộ môn biểu diễn riêng.
Những động tác tiêu biểu trên cọc
| Động tác | Mô tả | Cái khó |
|---|---|---|
| Bật nhảy qua cọc | Cả hai người cùng bật từ cọc này sang cọc kia | Đồng thời tuyệt đối, đáp đúng mặt cọc nhỏ |
| Đứng chồng (lên vai, lên đùi) | Người đầu đứng lên đùi hoặc vai người đuôi, sư "vươn cao" | Thăng bằng trên mặt cọc hẹp |
| Xoay trên cọc | Sư xoay người trên một hoặc hai cọc | Giữ trọng tâm, không trượt chân |
| Ngủ trên cọc, tỉnh dậy | Sư nằm, gãi, liếm lông trên đỉnh cọc cao | Biểu cảm khi đang ở tư thế nguy hiểm |
| Ăn lộc trên cao | Sư vươn lấy lộc treo ở điểm cao nhất | Kết hợp đứng chồng và biểu cảm |
Điều làm múa trên cọc khác xiếc là: mọi động tác phải giữ được "tính cách" của con sư. Giám khảo không chỉ chấm độ khó mà còn chấm biểu cảm, sự hoà hợp với nhịp trống và câu chuyện của bài múa.
Thi đấu múa sư trên cọc
Từ những năm 1990, các giải múa sư trên cọc được tổ chức thường xuyên ở Malaysia, Singapore, Hồng Kông, Trung Quốc, Indonesia… Malaysia được xem là nơi đóng góp lớn trong việc phát triển hình thức thi đấu này. Một bài thi thường có thời lượng giới hạn, chấm theo các tiêu chí như độ khó, độ chính xác, sự phối hợp với nhạc, biểu cảm của sư, và trừ điểm khi ngã, trượt chân, rơi đồ.
Các đoàn Việt Nam, nhất là từ TP.HCM và các tỉnh phía Nam, đã tham dự và đạt nhiều thứ hạng cao ở các giải quốc tế, theo nhiều bài báo trong nước. Ở trong nước cũng có các giải lân sư rồng cấp thành phố, cấp quốc gia, có nội dung múa trên cọc.
Tập múa trên cọc: không bắt đầu từ cọc cao
Người tập phải đi qua một lộ trình dài:
- Thể lực nền: sức chân, sức bền, sức lưng, độ dẻo.
- Tấn và bước trên mặt đất: tập các động tác sư cơ bản ở dưới đất cho thuần thục.
- Cọc thấp: tập bước, bật trên cọc thấp vài chục phân, có thảm đỡ.
- Nâng dần độ cao: chỉ khi đã chắc chắn ở mức thấp; luôn có người đỡ và thảm.
- Tập với trống: phối hợp động tác với nhịp trống của đoàn.
Người đầu và người đuôi phải tập cùng nhau rất lâu để "đọc" được nhau qua lực tay, lực chân. Hai người giỏi mà không quen nhau vẫn dễ ngã.
Nhịp trống trên cọc
Trống cho múa trên cọc vừa dẫn vừa "đỡ" người múa. Trước một cú bật xa, trống thường dồn lên hoặc lặng đi một nhịp để người múa lấy đà. Khi sư đáp an toàn, trống bùng lên. Người đánh trống phải nhìn người múa không rời mắt; một tiếng trống sai lúc có thể làm người múa mất nhịp bật.
An toàn là trên hết
- Sân cọc phải được lắp chắc, kiểm tra từng cọc trước buổi tập.
- Luôn có thảm đỡ bên dưới khi tập, có người hỗ trợ đứng sẵn.
- Trẻ em, người mới chỉ tập cọc thấp, có huấn luyện viên.
- Không tập khi mệt, khi mặt cọc ướt, trơn.
- Ngã, đau khớp, đau lưng phải nghỉ và đi khám, không cố diễn.
Góc nhìn hôm nay
Xem múa sư trên cọc tận mắt, nên chọn các giải thi đấu hoặc chương trình lớn dịp Tết, nơi có sân cọc đạt chuẩn. Khi xem, thử để ý chân người đuôi: mọi cú bật, đứng chồng đều phụ thuộc vào người đứng phía sau, ít khi được khán giả nhìn thấy mặt.
Câu hỏi thường gặp
Mai hoa thung là gì?
Mai hoa thung là lối múa sư trên một dãy cọc cao thấp khác nhau, người múa nhảy, đứng chồng, xoay trên đỉnh cọc theo nhịp trống. Đây là hình thức khó nhất của múa sư phương Nam.
Cọc múa lân cao bao nhiêu?
Cọc thấp ở hai đầu, cọc giữa có thể cao hơn hai mét. Thông số cụ thể do ban tổ chức từng giải quy định.
Vì sao gọi là cọc hoa mai?
Cách giải thích phổ biến là bố trí cọc ban đầu giống hình bông hoa mai năm cánh. Lối luyện trên cọc cũng có gốc từ cách tập tấn của một số môn võ phương Nam.
Đoàn lân Việt Nam có thi múa trên cọc quốc tế không?
Có. Nhiều đoàn Việt Nam, nhất là từ TP.HCM và các tỉnh phía Nam, đã tham dự và đạt thứ hạng cao tại các giải quốc tế theo báo chí trong nước.
Trẻ em có tập múa trên cọc được không?
Trẻ em chỉ nên tập trên cọc thấp, có thảm đỡ và huấn luyện viên, sau khi đã có thể lực và động tác cơ bản dưới đất. Không nên cho trẻ tập cọc cao.