Cymbal: hi-hat, crash, ride, splash, china khác nhau thế nào

Cymbal là các đĩa kim loại trong bộ trống: hi-hat là cặp đĩa đóng mở bằng chân để giữ nhịp đều, crash là đĩa mỏng cho tiếng bùng mạnh để nhấn điểm, ride là đĩa lớn, dày cho tiếng "ting" rõ để giữ nhịp liên tục; ngoài ra còn splash nhỏ, china có vành lật cho tiếng "chát". Cymbal tốt thường làm từ hợp kim đồng thiếc, được đúc, cán, gò búa và tiện. Chọn cymbal là chọn "giọng" cho bộ trống, vì tiếng kim loại chiếm phần lớn dải âm cao của tay trống.

Các loại cymbal chính

Hi-hat: cymbal "biết đi"

Hi-hat là hai đĩa úp vào nhau trên một chân có bàn đạp. Chân trái đạp xuống thì hai đĩa khép lại, nhả ra thì mở. Từ đó có nhiều tiếng:

• Đóng chặt: tiếng ngắn, khô — dùng cho nhịp nhanh, đều.
• Hơi hé: tiếng rè vừa phải — rock, funk.
• Mở: tiếng xèo dài — nhấn.
• Đạp chân không đánh: tiếng "tắc" — giữ nhịp phách 2 và 4 trong jazz.

Điều khiển độ mở bằng chân trong khi tay vẫn đánh là kỹ năng phân tách tay chân quan trọng của tay trống.

Ride và crash: dày mỏng khác nhau

Crash thường mỏng, nên khi đánh mạnh nó rung toàn bộ, bùng ra tiếng lớn và ngân. Ride thường dày và lớn, nên khi đánh nhẹ liên tục nó cho tiếng từng nhát rõ ràng, không bị "nhoè" thành một khối. Có loại "crash-ride" lai giữa hai kiểu. Đánh crash quá nhiều làm bài nhạc mệt tai; đánh ride đều tay là nền cho cả ban nhạc.

Cymbal làm từ gì

Nghề làm cymbal bằng đồng thiếc có lịch sử lâu đời ở vùng Anatolia (Thổ Nhĩ Kỳ), nơi những xưởng ở Istanbul đã nổi tiếng từ nhiều thế kỷ trước; nghề gò cymbal ở Trung Hoa cũng có truyền thống riêng, sinh ra kiểu china. Cymbal B20 truyền thống được đúc, cán mỏng, nung, rồi gò búa bằng tay hoặc máy và tiện rãnh — mỗi bước ảnh hưởng tới tiếng.

Cymbal và chập chõa Việt

Chập chõa, não bạt trong đoàn lân, nhạc lễ là họ hàng của cymbal. Khác biệt chính là cách chơi: chập chõa là cặp đĩa cầm tay đập vào nhau, cymbal của bộ trống đặt trên chân và đánh bằng dùi (trừ hi-hat). Bài về thanh la, não bạt, chập chõa trong danh mục Cồng chiêng và bộ gõ dân gian bàn kỹ hơn.

Chọn cymbal cho người mới

1. Bắt đầu với bộ cơ bản: một cặp hi-hat 14 inch, một crash 16 inch, một ride 20 inch.
2. Nếu tập ở nhà, cân nhắc cymbal giảm âm (low volume) có đục lỗ, tiếng nhỏ hơn nhiều.
3. Thử nghe trực tiếp nếu được: hai chiếc cùng loại cũng có thể khác tiếng.
4. Cymbal rẻ bằng đồng thau dùng được để làm quen, nhưng sớm muộn sẽ muốn nâng cấp.

Giữ cymbal bền

• Không siết ốc chân cymbal quá chặt — cymbal cần rung tự do, siết chặt dễ nứt.
• Luôn có miếng đệm nỉ và ống nhựa ở trục, tránh kim loại chạm kim loại.
• Đánh lướt (góc nghiêng) thay vì đập thẳng vuông góc vào cạnh.
• Lau bằng khăn mềm; cẩn thận với chất đánh bóng mạnh vì có thể làm đổi tiếng.

Góc nhìn hôm nay

Cymbal là nơi tai người nghe nhạy nhất trong bộ trống, và cũng là nơi dễ gây hại tai nhất. Tay trống nên dùng nút tai chuyên dụng khi tập lâu, nhất là trong phòng nhỏ. Lần tới nghe một bài jazz, hãy để ý tiếng ride đều đặn "ting ting-ga ting" — đó là nhịp tim của jazz.

Cymbal nứt: vì sao và có sửa được không

Cymbal thường nứt ở mép (do đánh thẳng vào cạnh quá mạnh) hoặc quanh lỗ giữa (do siết ốc chặt, thiếu đệm). Vết nứt nhỏ ở mép đôi khi được xử lý bằng cách khoan một lỗ nhỏ ở đầu vết nứt để nó không lan, hoặc cắt bỏ phần mép hỏng — tiếng sẽ đổi, có khi thành một chiếc cymbal "hiệu ứng" thú vị. Nhưng nói chung, cymbal đã nứt khó lấy lại tiếng cũ. Phòng vẫn hơn chữa: đánh lướt, đặt cymbal nghiêng hợp lý, giữ đủ đệm nỉ.