Thi đánh trống là một nội dung quen thuộc trong hội làng, hội diễn văn nghệ và hội thi của trường học: các đội hoặc cá nhân trình diễn một bài trống, được chấm theo độ đều nhịp, sự ăn ý, sức thể hiện, đội hình và ý tưởng. Từ hội thi trống của đội nghi thức thiếu nhi tới các tiết mục trống hội hàng chục người trong lễ hội lớn, điểm chung là: thi trống không phải ai đánh to hơn, mà ai giữ nhịp chắc hơn, kể được câu chuyện bằng tiếng trống hay hơn.
Các hình thức thi trống thường gặp
| Hình thức | Ở đâu | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Thi trống hội làng | Lễ hội làng, hội đền | Các xóm, các giáp cử đội; đánh trống cái, trống con theo bài truyền thống |
| Thi đội trống nghi thức | Trường học, nhà văn hoá thiếu nhi | Đội hình, động tác, nhịp đều; có trống cái, trống con, kèn |
| Thi trống lân | Giải lân sư rồng | Chấm riêng phần nhạc hoặc chấm cùng phần múa |
| Trình diễn trống hội tập thể | Lễ hội lớn, khai mạc sự kiện | Hàng chục, hàng trăm trống cùng đánh, dàn dựng như một tiết mục |
Giám khảo chấm những gì
Tiêu chí cụ thể do ban tổ chức đặt ra, nhưng thường xoay quanh:
- Nhịp chuẩn và đều: cả đội có giữ được tốc độ không, có ai vào sớm, vào muộn không.
- Sự ăn ý: các tiếng trống có "dính" vào nhau như một không; chuyển đoạn có gọn không.
- Sắc thái: có to nhỏ, khoan mau, có đoạn lắng đoạn dồn — hay chỉ đánh đều một màu.
- Bố cục bài: mở, phát triển, cao trào, kết có rõ ràng không.
- Đội hình, động tác: với trống nghi thức và trống biểu diễn, cách đứng, cách vung dùi, sự đồng bộ cũng được chấm.
- Trang phục, tinh thần: phù hợp với không khí lễ hội, tác phong của đội.
Lỗi hay gặp nhất không phải là đánh sai bài mà là nhanh dần không kiểm soát: khi hồi hộp, cả đội tự đẩy tốc độ lên, tới đoạn dồn thì không còn chỗ để tăng.
Chuẩn bị một đội thi trống
Chọn bài
Bài trống nên hợp với trình độ của đội và có cấu trúc rõ. Một bài trống hội cơ bản có thể đi theo lối khoan – mau – dồn quen thuộc; đội giỏi có thể thêm đoạn hỏi – đáp giữa trống cái và trống con, đoạn lặng, đoạn gõ tang.
Tập nhịp
- Tập với máy đếm nhịp (metronome) để giữ tốc độ, rồi bỏ máy, tập nghe nhau.
- Chỉ định một người "giữ nhịp" — thường là người đánh trống cái — cả đội nhìn và nghe người này.
- Tập từng đoạn chậm trước, đều rồi mới tăng tốc.
Tập đội hình
- Vẽ sơ đồ vị trí từng người, từng trống.
- Tập động tác vung dùi đồng bộ — chiều cao tay, góc dùi.
- Tập di chuyển nếu bài có đổi đội hình.
Giữ sức và an toàn
- Khởi động cổ tay, vai trước mỗi buổi tập.
- Nghỉ giữa các lượt; tập quá sức dễ đau gân cổ tay.
- Dùng nút tai mềm khi tập trong phòng kín, nhiều trống.
- Kiểm tra trống, dùi trước ngày thi: da có chùng, dùi có nứt không.
Thi trống trong hội làng xưa
Ở một số làng, thi đánh trống từng là một nội dung của hội: các giáp, các xóm cử người giỏi nhất ra đánh, các cụ trong làng làm giám khảo. Tiêu chí giản dị: tiếng trống vang, đều, có hồn, đánh đúng lệ làng. Đây cũng là dịp để thế hệ trẻ học nghề đánh trống từ người đi trước. Ngày nay, một số lễ hội phục dựng nội dung này cùng với các cuộc thi dân gian khác.
Màn trống hội tập thể trong lễ hội lớn
Ở các lễ hội lớn, khai mạc sự kiện, người ta hay dàn dựng màn trống hội với hàng chục, hàng trăm người. Đây là trình diễn hơn là thi đấu, nhưng đòi hỏi tổ chức kỹ: một người chỉ huy, tín hiệu rõ ràng, tập nhiều buổi. Những màn trống như vậy gây ấn tượng mạnh nhờ âm lượng và đội hình, nhưng nếu không tập kỹ thì dễ thành "ồn" hơn là "nhạc".
Góc nhìn hôm nay
Với trường học, hội thi trống là cách tốt để các em học tinh thần đồng đội và cảm nhịp. Với phụ huynh, điều đáng khen nhất ở một đội trống trẻ con không phải là giải thưởng, mà là các em đã biết nghe nhau. Nếu con bạn trong đội trống, hãy hỏi con: "Hôm nay cả đội có đánh khớp không?" — đó mới là câu hỏi của một tay trống.
Câu hỏi thường gặp
Thi đánh trống chấm theo tiêu chí gì?
Thường chấm độ đều và chuẩn của nhịp, sự ăn ý trong đội, sắc thái to nhỏ khoan mau, bố cục bài, đội hình động tác và tinh thần, trang phục. Tiêu chí cụ thể do ban tổ chức quy định.
Lỗi hay gặp khi thi trống là gì?
Lỗi hay gặp nhất là cả đội nhanh dần không kiểm soát vì hồi hộp. Khi tới đoạn dồn không còn chỗ để tăng tốc, bài mất cao trào.
Tập đội trống thế nào cho đều?
Nên tập với máy đếm nhịp, chỉ định một người giữ nhịp cho cả đội, tập từng đoạn chậm trước rồi mới tăng tốc, sau đó bỏ máy để tập nghe nhau.
Đội trống nghi thức gồm những trống gì?
Đội trống nghi thức trong trường học thường có trống cái giữ nhịp chính, trống con đánh nhịp hoa, có khi kèm kèn.
Đánh trống nhiều có hại tay không?
Tập quá sức, không khởi động dễ gây đau gân cổ tay, vai. Nên khởi động kỹ, nghỉ giữa các lượt và đi khám nếu đau kéo dài.