Âm nhạc có ảnh hưởng đo được tới nhịp thở và nhịp tim: các nghiên cứu cho thấy nhạc nhanh thường làm nhịp thở và nhịp tim tăng nhẹ, nhạc chậm và những khoảng lặng giúp chúng chậm lại; nhưng tim không "nhảy theo" BPM của bài hát một cách máy móc. Một nghiên cứu được trích dẫn nhiều của Luciano Bernardi và cộng sự (công bố trên tạp chí Heart năm 2006) ghi nhận nhịp thở và một số chỉ số tim mạch thay đổi theo tempo nhạc, và các khoảng lặng giữa các đoạn nhạc có tác dụng làm dịu rõ rệt. Đây là kiến thức phổ thông thú vị — không phải lời khuyên điều trị.
Nhịp tim và tempo nhạc: những con số dễ nhầm
Nhịp tim lúc nghỉ của người lớn khoẻ mạnh thường nằm trong khoảng 60–100 lần mỗi phút. Thật trùng hợp, phần lớn nhạc cũng có tempo trong khoảng 60–130 BPM. Từ đó nảy sinh nhiều lời đồn như "nhạc 60 BPM làm tim đập 60 lần" hay "nhạc giống nhịp tim mới dễ chịu". Thực tế phức tạp hơn:
- Tim không tự đồng bộ với tempo nhạc một cách chính xác như người gõ chân theo nhạc.
- Thay đổi nhịp tim khi nghe nhạc thường nhỏ, và khác nhau nhiều giữa các người.
- Nhịp thở dễ bị ảnh hưởng hơn nhịp tim, và nhịp thở lại kéo theo những thay đổi nhỏ của nhịp tim.
Nghiên cứu của Bernardi và cộng sự
Trong nghiên cứu năm 2006, các nhà nghiên cứu cho người tham gia — gồm cả nhạc công và người không chơi nhạc — nghe nhiều đoạn nhạc thuộc các thể loại, tempo khác nhau, xen giữa là các khoảng lặng. Họ đo nhịp thở, nhịp tim, huyết áp và một số chỉ số khác. Một vài điểm được báo cáo:
| Điều kiện | Xu hướng ghi nhận |
|---|---|
| Nhạc nhanh, nhịp rõ | Nhịp thở nhanh hơn, cơ thể "hưng phấn" hơn |
| Nhạc chậm | Nhịp thở chậm lại |
| Khoảng lặng sau đoạn nhạc | Các chỉ số giảm xuống, thậm chí thấp hơn lúc nghỉ ban đầu |
| Sở thích cá nhân với bài nhạc | Ảnh hưởng ít hơn so với tempo, theo nghiên cứu này |
Như mọi nghiên cứu, kết quả này cần được đặt trong bối cảnh: số người tham gia có hạn, điều kiện phòng thí nghiệm khác đời sống. Nhưng ý tưởng "khoảng lặng cũng là một phần quan trọng của âm nhạc" rất đáng suy ngẫm — và rất gần với lối khoan – mau – dồn rồi dứt của trống hội.
Nhịp thở và nhịp nhạc
Nhịp thở lúc nghỉ của người lớn khoảng 12–20 lần mỗi phút. Nhiều truyền thống âm nhạc, ca hát gắn chặt với hơi thở: câu hát dài theo một hơi, câu hò lao động ngắt theo nhịp thở khi làm việc nặng, tiếng kèn Saranai Chăm ngân dài nhờ lấy hơi vòng. Một số bài tập thư giãn dùng nhạc chậm để hướng dẫn hít thở đều. Đó là ứng dụng hợp lý của hiện tượng bắt nhịp nhẹ giữa cơ thể và âm thanh.
Âm nhạc khi tập thể dục
Nhiều người chạy bộ, đạp xe theo nhạc. Các nghiên cứu tâm lý thể thao (như của Costas Karageorghis và cộng sự) cho thấy nhạc có tempo phù hợp có thể làm người tập cảm thấy đỡ mệt hơn và đồng bộ bước chạy dễ hơn. Mẹo đơn giản: chọn nhạc có BPM gần với nhịp bước chân của mình (ví dụ người chạy nhẹ nhàng có nhịp bước khoảng 150–170 bước mỗi phút, có thể chọn nhạc ở BPM bằng hoặc bằng một nửa con số này).
Tiếng trống và cảm giác "tim đập dồn"
Tiếng trống trầm, to có thể được cảm nhận như rung động trong lồng ngực. Khi trống hội vào đoạn dồn, nhiều người tả cảm giác "tim đập theo trống". Đây phần lớn là cảm giác: rung động âm thanh trên cơ thể cộng với sự hưng phấn chung của đám đông. Nhịp tim có thể tăng vì hồi hộp, vì đứng giữa không khí lễ hội — chứ không phải vì tim "khớp" với từng tiếng trống.
Những điều nên thận trọng
- Âm nhạc không thay thế điều trị bệnh tim mạch, huyết áp. Người có bệnh tim cần theo chỉ dẫn của bác sĩ.
- Âm lượng quá lớn, kéo dài có hại cho thính giác (xem bài về bảo vệ thính giác).
- Người có tiền sử bệnh tim nên thận trọng với những môi trường âm thanh quá mạnh, đông đúc, kích động; nếu thấy hồi hộp, khó thở, đau ngực bất thường cần nghỉ ngay và đi khám.
Góc nhìn hôm nay
Thử một thí nghiệm nhỏ: đo nhịp thở của bạn (đếm số lần hít vào trong một phút) khi ngồi yên, rồi khi nghe một bài nhạc nhanh, rồi sau một phút im lặng. Không cần máy móc, bạn sẽ tự thấy cơ thể mình phản ứng với âm nhạc thế nào — và vì sao những khoảng lặng trong âm nhạc lại quý.
Câu hỏi thường gặp
Nghe nhạc có làm thay đổi nhịp tim không?
Có ảnh hưởng nhẹ. Nhạc nhanh thường làm nhịp thở và nhịp tim tăng nhẹ, nhạc chậm và khoảng lặng giúp chúng chậm lại, nhưng tim không đồng bộ chính xác với tempo bài hát.
Nhạc 60 BPM có làm tim đập 60 lần mỗi phút không?
Không. Đây là lời đồn phổ biến. Tim không tự khớp với tempo nhạc một cách máy móc; thay đổi nhịp tim khi nghe nhạc thường nhỏ và khác nhau giữa các người.
Nghiên cứu của Bernardi nói gì?
Nghiên cứu của Luciano Bernardi và cộng sự năm 2006 ghi nhận nhịp thở và một số chỉ số tim mạch thay đổi theo tempo nhạc, và khoảng lặng giữa các đoạn nhạc có tác dụng làm dịu rõ rệt.
Chọn nhạc chạy bộ thế nào?
Có thể chọn nhạc có BPM gần với nhịp bước chân của mình hoặc bằng một nửa con số ấy, để dễ đồng bộ bước chạy và cảm thấy đỡ mệt hơn.
Âm nhạc có chữa được bệnh tim không?
Không. Âm nhạc có thể giúp thư giãn nhưng không thay thế điều trị. Người có bệnh tim mạch cần theo chỉ dẫn của bác sĩ.