Một số loài động vật đã được chứng minh có thể chuyển động theo nhịp nhạc: nổi tiếng nhất là chú vẹt mào Snowball, được nhóm của Aniruddh Patel nghiên cứu và công bố năm 2009, và cô sư tử biển Ronan, được nhóm của Peter Cook công bố năm 2013. Phát hiện này quan trọng vì trước đó nhiều người cho rằng chỉ con người mới bắt nhịp được. Các nhà khoa học hiện vẫn tranh luận vì sao một số loài làm được còn loài khác — kể cả họ hàng gần của người như tinh tinh — lại khó hơn nhiều.
Snowball: chú vẹt nhảy theo nhạc
Snowball là một con vẹt mào vàng (sulphur-crested cockatoo) trở nên nổi tiếng trên mạng khoảng năm 2007 qua video nhún nhảy theo nhạc pop. Nhà khoa học thần kinh Aniruddh Patel và cộng sự muốn biết Snowball có thật sự bắt nhịp hay chỉ bắt chước người đứng cạnh. Họ phát cùng một bài hát ở nhiều tempo khác nhau, không có người nhảy cùng, và ghi hình lại.
Kết quả công bố năm 2009 trên tạp chí Current Biology cho thấy Snowball điều chỉnh chuyển động theo tempo trong một số đoạn — nghĩa là không phải chỉ lắc đầu ngẫu nhiên. Năm 2019, một nghiên cứu tiếp theo mô tả Snowball có khoảng mười mấy kiểu động tác nhảy khác nhau, tự phát, không được ai dạy.
Ronan: sư tử biển bắt nhịp
Ronan là một con sư tử biển California ở một trung tâm nghiên cứu tại Mỹ. Nhóm của Peter Cook huấn luyện Ronan gật đầu theo nhịp, rồi kiểm tra với những bài nhạc và tempo mà nó chưa từng nghe. Nghiên cứu công bố năm 2013 cho thấy Ronan có thể đồng bộ chuyển động với nhịp ở nhiều tempo, kể cả với nhạc mới.
Ronan đặc biệt quan trọng vì nó phản bác một giả thuyết đang được bàn khi đó.
Giả thuyết "học giọng"
Năm 2006, Patel đề xuất giả thuyết rằng khả năng bắt nhịp có thể gắn với khả năng học giọng (vocal learning) — tức bắt chước âm thanh mới, như vẹt bắt chước tiếng người, cá voi học bài hát. Lý do: học giọng đòi hỏi kết nối chặt giữa vùng nghe và vùng vận động trong não, đúng thứ cần để bắt nhịp.
| Loài | Có học giọng? | Bắt nhịp đã ghi nhận |
|---|---|---|
| Con người | Có | Rất tốt |
| Vẹt (Snowball và nhiều con khác) | Có | Có ở một số cá thể |
| Sư tử biển (Ronan) | Không rõ là học giọng mạnh | Có, sau huấn luyện |
| Tinh tinh, khỉ | Hạn chế | Có một số dấu hiệu nhưng yếu, kém linh hoạt hơn người |
Trường hợp Ronan cho thấy học giọng có thể không phải điều kiện bắt buộc, hoặc bắt nhịp có thể được hình thành qua những con đường khác, như huấn luyện. Cuộc tranh luận vẫn đang tiếp diễn.
Những nghiên cứu khác
- Vẹt trên mạng: các nhà nghiên cứu đã phân tích nhiều video vẹt "nhảy" và thấy một số cá thể thật sự có dấu hiệu bắt nhịp.
- Tinh tinh: một số nghiên cứu ghi nhận tinh tinh có chuyển động đung đưa khi nghe nhịp, hoặc gõ phím theo nhịp sau huấn luyện, nhưng độ chính xác và linh hoạt kém xa người.
- Chuột: một nghiên cứu ở Nhật Bản công bố năm 2022 cho biết chuột có chuyển động đầu đồng bộ với nhạc ở một khoảng tempo nhất định. Kết quả này cần thêm nghiên cứu để khẳng định.
Tiếng trống trong thế giới động vật
Không chỉ nghe nhịp, một số loài tự tạo nhịp:
- Tinh tinh đập vào rễ cây lớn tạo tiếng vang, có vẻ để giao tiếp.
- Chim gõ kiến gõ vào thân cây không chỉ để kiếm ăn mà còn để "nói chuyện" với đồng loại, mỗi loài một kiểu nhịp.
- Vẹt mào đen ở Úc được ghi nhận dùng que gõ vào cây, và các nhà nghiên cứu thấy mỗi con có một kiểu nhịp riêng khá ổn định.
- Thỏ, kangaroo dậm chân xuống đất để báo động.
Những tiếng "trống" này khác âm nhạc con người, nhưng cho thấy nhịp điệu là một dạng tín hiệu xuất hiện ở nhiều nơi trong tự nhiên.
Điều này nói gì về con người
Việc chỉ vài loài bắt nhịp tốt khiến các nhà khoa học tò mò: vì sao con người lại có khả năng này mạnh đến vậy? Một số giả thuyết gắn nó với ngôn ngữ, với sinh hoạt tập thể (múa, lao động chung), với gắn kết xã hội. Chưa có câu trả lời cuối cùng, nhưng nghiên cứu động vật giúp thu hẹp các khả năng.
Góc nhìn hôm nay
Nếu nhà bạn có vẹt, bạn có thể thử bật nhạc có phách rõ ở các tốc độ khác nhau và quan sát — nhưng đừng ép, đừng bật quá to, vì thính giác của chim nhạy cảm. Video của Snowball vẫn có trên mạng, xem lại sẽ thấy một khoảnh khắc khoa học thú vị: khi một con vẹt khiến các nhà thần kinh học phải viết lại sách.
Câu hỏi thường gặp
Động vật có biết nhảy theo nhạc không?
Một số loài có thể. Vẹt mào Snowball và sư tử biển Ronan là hai trường hợp được nghiên cứu khoa học chứng minh có thể đồng bộ chuyển động với nhịp nhạc.
Snowball là ai?
Snowball là chú vẹt mào vàng nổi tiếng qua video nhảy theo nhạc. Nghiên cứu của nhóm Aniruddh Patel công bố năm 2009 cho thấy nó điều chỉnh chuyển động theo tempo.
Sư tử biển Ronan làm được gì?
Ronan là sư tử biển California được nhóm Peter Cook huấn luyện gật đầu theo nhịp. Nghiên cứu năm 2013 cho thấy nó đồng bộ được với nhiều tempo và cả nhạc mới.
Giả thuyết học giọng là gì?
Là giả thuyết do Aniruddh Patel đề xuất năm 2006, cho rằng khả năng bắt nhịp có thể gắn với khả năng bắt chước âm thanh mới, vì cả hai cần kết nối chặt giữa vùng nghe và vùng vận động.
Tinh tinh có bắt nhịp được không?
Một số nghiên cứu ghi nhận tinh tinh có dấu hiệu chuyển động theo nhịp, nhưng độ chính xác và linh hoạt kém xa con người.