Bảo vệ thính giác khi chơi trống và đi hội: mức dB, nút tai, thói quen

Tiếng trống, cymbal, chập chõa ở cự ly gần có thể rất lớn — tiếng đánh snare, cymbal sát tai người chơi có thể vượt 100 dB — đủ để gây hại thính giác nếu nghe lâu và lặp lại nhiều lần. Theo cách tính phổ biến trong an toàn lao động, nghe ở mức 85 dB thì giới hạn an toàn khoảng 8 giờ mỗi ngày, cứ tăng 3 dB thì thời gian an toàn giảm một nửa; ở 100 dB, chỉ khoảng 15 phút. Người chơi trống, đội lân, khán giả đứng sát trống lễ hội nên dùng nút tai chống ồn, nghỉ giữa các lượt, và đi khám tai mũi họng nếu ù tai kéo dài.

Đơn vị dB và cách tính "liều" âm thanh

Decibel (dB) là đơn vị đo mức âm theo thang logarit: tăng 10 dB thì cường độ âm tăng gấp 10 lần và tai cảm thấy to gần gấp đôi. Tác hại của tiếng ồn phụ thuộc vào cả độ lớn lẫn thời gian nghe — giống như một "liều" thuốc.

Các con số mức âm thực tế thay đổi nhiều theo loại trống, cách đánh, phòng và khoảng cách. Ví dụ ở cột hai chỉ để hình dung. Tổ chức Y tế Thế giới cũng có khuyến nghị "nghe an toàn" cho tai nghe và địa điểm giải trí, với mức khuyến nghị thấp hơn cho trẻ em.

Tác hại có thể gặp

• Ù tai tạm thời: sau buổi diễn nghe như có bông trong tai, âm thanh bị "nghẹt". Thường hồi phục sau vài giờ tới một ngày — nhưng là dấu hiệu tai đã bị quá tải.
• Ù tai kéo dài (tinnitus): nghe tiếng ù, rít, vo ve liên tục trong tai dù xung quanh yên tĩnh.
• Giảm thính lực: tổn thương các tế bào lông ở tai trong; tổn thương này thường không hồi phục.
• Nhạy cảm âm thanh: thấy khó chịu với những âm thanh bình thường.

Nếu ù tai kéo dài nhiều ngày, nghe kém đột ngột, đau tai, chóng mặt — cần đi khám chuyên khoa tai mũi họng sớm.

Nút tai cho người chơi nhạc

Với trẻ em đi lễ hội, chụp tai chống ồn dành cho trẻ là lựa chọn đơn giản và hiệu quả.

Thói quen bảo vệ tai cho người chơi trống

1. Luôn đeo nút tai khi tập trống cơ, nhất là trong phòng nhỏ.
2. Nghỉ: cứ mỗi 45–60 phút nghỉ vài phút ở nơi yên tĩnh.
3. Tập nhẹ tay khi có thể: không phải lúc nào cũng cần đánh hết sức; dùng dùi bó que, chổi, mặt lưới, cymbal giảm âm khi tập.
4. Xử lý phòng tập: phòng nhiều bề mặt cứng làm âm dội lại, to hơn; thêm rèm, thảm giúp giảm vang.
5. Tai nghe vừa phải: khi tập trống điện tử hoặc nghe nhạc, không mở quá to để "át" tiếng gõ pad.
6. Cho tai nghỉ sau buổi diễn: tránh nghe nhạc to ngay sau đó.

Trong lễ hội và đoàn lân

• Người đánh trống cái, trống lân, chập chõa đứng sát nhạc cụ nhiều giờ — nên có nút tai.
• Khán giả, nhất là trẻ nhỏ và người lớn tuổi, nên đứng cách trống vài mét, không chen sát.
• Không để trẻ em chui vào gần trống đang đánh, ghé sát tai vào trống "để nghe".
• Ban tổ chức có thể bố trí khu vực khán giả cách xa nguồn âm, đặt loa hợp lý.

Những hiểu lầm thường gặp

• "Quen rồi thì không sao": cảm giác "quen" không có nghĩa tai không bị tổn thương; tổn thương tích luỹ âm thầm.
• "Nhét bông là đủ": bông gòn thường giảm ồn rất ít.
• "Chỉ nhạc rock mới ồn": trống đình, trống lân, chập chõa ở gần cũng rất ồn.

Góc nhìn hôm nay

Đôi tai là "nhạc cụ" quý nhất của người chơi nhạc — hỏng rồi rất khó chữa. Nhiều tay trống lâu năm nói điều họ tiếc nhất là không đeo nút tai từ sớm. Nếu bạn hay con bạn đang học trống, hãy coi nút tai như đôi dùi: thứ luôn mang theo trong túi.