Trống lân và trống rước là những chiếc trống được làm để mang đi: tang thấp hơn, nhẹ hơn trống đình, mặt rộng, tiếng gọn và vang, đặt trên xe đẩy hoặc khung khiêng để theo đoàn lân, đoàn rước qua phố, qua làng. Người làm trống phải tính cùng lúc ba thứ: trọng lượng (để khiêng, đẩy được hàng giờ), độ bền (chịu va đập, nắng mưa ngoài đường) và tiếng (đủ to để át tiếng ồn đám đông, đủ gọn để đánh những bài trống nhanh).
Trống lân khác trống đình ở đâu
| Đặc điểm | Trống đình (trống cái) | Trống lân |
|---|---|---|
| Tang | Cao, bụng phình sâu | Thấp, nông hơn so với mặt |
| Mặt trống | Da trâu dày | Da bò hoặc da trâu mỏng hơn, đôi khi mặt nhựa |
| Tiếng | Trầm, vang dài | Vang nhưng tắt nhanh hơn, hợp đánh nhanh |
| Trọng lượng | Rất nặng, đặt cố định | Nhẹ hơn để di chuyển |
| Cách đặt | Giá gỗ cố định | Xe đẩy có bánh, khung khiêng, hoặc đeo |
Lý do của tang thấp: trống lân phải đánh những chuỗi tiếng nhanh, dồn dập. Nếu tiếng ngân quá dài, các tiếng chồng lên nhau thành một khối ù. Tang nông cho tiếng tắt nhanh hơn, mỗi tiếng tách bạch.
Các kiểu trống lân
Trống lân Việt
Ở nhiều đoàn lân của người Việt, trống được đặt nằm nghiêng hoặc nằm ngang trên khung có bánh xe, người đánh đi bên cạnh hoặc đứng trên bục. Tang sơn đỏ, vẽ rồng, mây hoặc biểu tượng của đoàn.
Trống sư Quảng Đông
Đoàn múa sư kiểu Quảng Đông (phổ biến ở cộng đồng người Hoa, như ở Chợ Lớn) thường dùng trống mặt rất rộng, tang thấp, đặt trên xe đẩy, đánh bằng hai dùi. Người đánh trống là "nhạc trưởng" của cả đoàn, đi cùng chiêng và chập chõa. Kiểu trống này cho phép nhiều kỹ thuật: đánh giữa mặt, đánh mép, gõ vành, đánh khuỷu tay vào mặt trống để đổi tiếng.
Làm sao cho trống nhẹ mà bền
- Ván mỏng hơn, nhiều đai hơn: giảm trọng lượng gỗ nhưng tăng đai giữ tang chắc.
- Da vừa phải: da bò cho trọng lượng nhẹ hơn da trâu dày; độ bền vẫn đủ nếu đánh đúng dùi.
- Sơn kỹ: trống lân đi ngoài trời nhiều, lớp sơn bảo vệ gỗ khỏi mưa, nắng.
- Khung đỡ chắc: khung xe, khung khiêng bằng gỗ hoặc kim loại, có đệm để trống không bị rung lắc va đập khi đi đường gồ ghề.
Trống rước trong lễ hội làng
Trống rước có nhiều kiểu tuỳ làng:
- Trống khiêng: trống treo giữa một đòn gỗ, hai người khiêng, một người đi bên đánh.
- Trống đặt trên kiệu nhỏ: đi trong đoàn rước, xen giữa cờ, lọng, kiệu thánh.
- Trống đeo: trống nhỏ đeo trước bụng, như trống của đội nghi thức.
Trống rước thường to hơn trống lân nhưng nhỏ hơn trống cái đình. Nó đánh theo bước chân đoàn rước, chậm và đều, có khi dồn lên khi đoàn tới cổng đình, cổng đền.
Đặt trống cho đoàn lân: điều nên dặn thợ
- Cỡ trống theo sức người: đoàn thiếu niên nên dùng trống nhỏ, nhẹ; đoàn người lớn diễn sân khấu có thể dùng trống to.
- Tiếng theo phong cách: lân Việt, sư Quảng Đông, rồng — mỗi kiểu cần tiếng hơi khác; nói rõ để thợ chỉnh.
- Da hay nhựa: đi diễn nhiều ngoài trời, mùa mưa, có đoàn chọn mặt nhựa cho ổn định; đoàn giữ truyền thống chọn da.
- Khung xe: bánh xe đủ to, có phanh hoặc chặn, chiều cao vừa với người đánh.
- Dùi đi kèm: dùi lân thường dài, đầu tròn; nên đặt cùng lúc để thợ thử tiếng với đúng dùi.
An toàn khi mang trống đi phố
- Trống lớn trên xe đẩy khá nặng, nên có người giữ khi xuống dốc, qua ổ gà.
- Tiếng trống lân rất to; người đánh và trẻ em đứng sát nên dùng nút tai mềm khi diễn lâu.
- Khi trời mưa, phủ bạt cho trống, tránh để da ngấm nước — trống dính mưa sẽ chùng ngay và có thể hỏng da.
Góc nhìn hôm nay
Mùa cao điểm làm trống lân là trước Tết Trung thu và Tết Nguyên đán, khi các đoàn lân ở trường học, khu phố, câu lạc bộ đặt trống mới hoặc thay da. Nếu bạn là phụ huynh có con trong đội lân, hãy nhìn chiếc trống của đội: một chiếc trống tốt, đúng cỡ, được giữ khô ráo sẽ đi cùng đội nhiều mùa hội.
Người đánh trống lân: nhạc trưởng của đoàn
Trong một đoàn lân, người đánh trống quyết định nhịp cho tất cả: người múa đầu lân, người múa đuôi, ông Địa, người đánh chiêng, chập chõa. Trống báo lúc lân thức dậy, lúc lân dò đường, lúc lân vui, lúc lân "ăn" lộc. Vì vậy chiếc trống phải hợp với tay người đánh: chiều cao mặt trống vừa tầm để đánh lâu không mỏi vai, mặt trống đủ rộng để chơi được nhiều tiếng — giữa mặt, mép mặt, vành. Nhiều đoàn khi đặt trống mới thường đưa chính người đánh trống chính tới xưởng thử. Một chiếc trống to đẹp mà người đánh không quen tay sẽ làm cả đoàn lệch nhịp trong buổi diễn đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Trống lân khác trống đình thế nào?
Trống lân có tang thấp hơn, nhẹ hơn, mặt rộng, tiếng vang nhưng tắt nhanh để đánh được nhanh và tách bạch. Trống đình có tang cao, da trâu dày, tiếng trầm và vang dài.
Trống lân làm bằng da gì?
Trống lân thường dùng da bò hoặc da trâu mỏng hơn trống đình. Một số đoàn đi diễn nhiều ngoài trời chọn mặt nhựa cho ổn định theo thời tiết.
Trống sư Quảng Đông có gì đặc biệt?
Trống sư Quảng Đông có mặt rất rộng, tang thấp, đặt trên xe đẩy, đánh bằng hai dùi với nhiều kỹ thuật như đánh mép, gõ vành. Người đánh trống là nhạc trưởng của cả đoàn sư.
Đội lân thiếu niên nên dùng trống cỡ nào?
Nên dùng trống nhỏ, nhẹ, vừa sức các em, đặt trên xe đẩy chắc chắn. Trống quá to vừa nặng vừa khó đánh đều, dễ làm các em mỏi tay và chấn thương.
Trống lân bị dính mưa có sao không?
Da trống hút nước sẽ chùng ngay, tiếng bẹt, nếu để lâu có thể mốc hoặc hỏng da. Nên phủ bạt khi trời mưa và hong khô trống ở nơi thoáng sau buổi diễn.